X
تبلیغات
hassan.hemayat - تاریخچه گیاهان داروئی

hassan.hemayat

خدمات کشاورزی وگیاهان داروئی

معرفي گياهان دارويي منطقه حفاظت شده شبه جزيره ميانكاله (مازندران)

معرفي گياهان دارويي منطقه حفاظت شده شبه جزيره ميانكاله (مازندران)
محمد اكبرزاده1
1- عضو هيأت علمي مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي مازندران
مازندران - ساري كيلومتر 6 جاده قائمشهر - مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي

خلاصه

گونه‌هاي گياهي دارويي بخش قابل توجهي از فلور ايران را تشكيل مي‌دهند و نقش عمده‌اي را در تركيب جوامع گياهي مختلف ايفاء مي‌نمايند. در اين تحقيق با هدف جمع‌آوري، شناسايي و تعيين پراكنش گونه‌هاي دارويي در منطقه حفاظت شده ميانكاله طي سالهاي 1381 - 1377 صورت گرفته است. همچنين تركيبهاي شيميايي آنها با استفاده از منابع معتبر علمي مشخص گرديده است. بر اساس نتايج بدست آمده 118 گونه دارويي از 38 خانواده و 96 جنس گياهي شناسايي گرديده است. از اين تعداد گونه‌هاي گياهي،‏ 15 گونه مربوط به خانواده Compositae، ‏ ‏8 گونه مربوط به خانواده‌هاي Gramineae و Rosaceae و بقيه از خانواده‌هاي مختلف مي‌باشند. همچنين گونه‌هاي Rubus persicus، Punica granatum، Artemisia teschriviana ، Rhamnus pallasii به عنوان مهمترين گونه‌هاي دارويي شاخص منطقه بوده كه در صورت مديريت و برنامه‌ريزي دقيق مي‌توان آنها را مورد بهره برداري قرار داد.
واژه‌هاي كليدي: گياهان دارويي، حفاظت شده، ميانكاله

مقدمه

شبه جزيره ميانكاله بزرگتر ين رشته ماسه‌اي سواحل جنوبي درياي خزر و يكي از ذخائر بيوسفر جهان مي‌باشد. منطقه مورد مطالعه به‌دليل شرايط خاص آب و هوايي كه متاثر از درياي خزر و خليج گرگان مي‌باشد محيط طبيعي ويژه‌اي را بوجود آورده، بنابراين مطالعه در خصوص شناسايي گونه‌هاي گياهي دارويي داراي حائز اهميت مي‌باشد.
با توجه به ارزش اقتصادي گياهان دارويي و نظر به اين كه شبه جزيره ميانكاله از خصوصيت تنوع گياهي خوبي برخوردار بوده كه عدم شناسايي آنها سبب گرديده تا كوشش كافي در بهره برداري از آنها بعمل نيايد، بنابراين شناسايي اين گونه‌ها جهت استفاده در صنايع داروسازي، غذايي و شيميايي به واسطه داشتن تركيبهاي شيميايي و مواد مؤثر مي‌تواند مفيد باشد.

مواد و روشها

در راستاي اين پژوهش كه در منطقه حفاظت شده ميانكاله به منظور شناسايي گياهان دارويي طي سالهاي 1381 - 1377 صورت گرفته، تمامي گونه‌هاي موجود در منطقه جمع‌آوري و پس از پرس و خشك نمودن نمونه‌ها نسبت به شناسايي آنهااقدام گرديده است. تفكيك گياهان دارويي و تركيبهاي شيميايي موجود در گياهان دارويي منطقه با استفاده از منابع شماره‌هاي 2 و 3و 4 مشخص شده، در ضمن پراكنش گونه‌هاي دارويي در منطقه تعيين و در نهايت مهمترين گونه‌هاي دارويي شاخص منطقه معرفي گرديده است.

نتايج و بحث

بر اساس نتايج بدست آمده از پژوهش اخير، 118 گونه گياهي از 96جنس و 38 خانواده گياهي شناسايي شده است. از اين تعداد گونه‌هاي گياهي 15 گونه از خانواده Compositae، 8 گونه از خانواده Labiatae، 5 گونه از هر يك از خانواده‌هاي Chenopodiaceae، Cruciferae، Umbelliferae، 4 گونه از خانواده‌هاي Caryophyllaceae، Juncaceae و بقيه از خانواده‌هاي مختلف مي‌باشند.
نتايج حاصل از تعيين پراكنش گونه‌هاي دارويي منطقه حاكي از آن است كه گونه‌هاي Punica granatum ، Rubus persica، Rubus caesius، Rhamnus pallasii، Lonicera floribunda، Plantago psyllium، Eryngium bungei، Artemisia fragrans ، Artemisia teschriviana به عنوان مهمترين گونه‌هاي دارويي شاخص منطقه مي‌باشند. همچنين تعدادي از گونه‌ها برروي تپه‌هاي ماسه‌اي نظير Artemisia teschriviana، تعدادي از گونه‌ها در اراضي آبگير و مرطوب نظير Lippia nodiflora، تعدادي از گونه‌ها در اراضي شوروماندابي نظير انواع Salsola sp و تعدادي از گونه‌ها نظير Punica granatum قسمتهاي وسيعي از شبه جزيره ميانكاله را پوشانده است.
براساس بررسيهاي بعمل آمده گونه هايي نظير :شاه پسند وحشي، غازواش و دم اسب داراي تركيبهاي ساپونين،گونه هاي زلف پير، ماميران،تاتوره و کنگر صحرايي داراي تركيبهاي آلکالوييد، گونه اسفرزه داراي تركيبهاي گلوگزيد، گونه هاي تمشک، گزنه، گل جاليز، بارهنگ، پنيرک، زولنگ، انار، ازگيل و پنج انگشت داراي تركيبهاي تانن و گونه هاي هوفاريقون، رازيانه رومي و زولنگ داراي تركيبهاي اسانس مي باشند. همچنين از گونه کاسني به عنوان مقوي معده، تصفيه کننده خون، گونه گزنه به عنوان رفع اگزما، بارهنگ به عنوان رفع جوش صورت، مارچوبه به عنوان رفع اسهال خوني، اسفرزه به عنوان رفع يبوست، دم اسب به عنوان ضدعفوني کننده زخم، رازيانه به عنوان رفع اسيد اوريک، زولنگ به عنوان اشتها آور، تمشک به عنوان قابض وازگونه انار به عنوان دافع کرم کدواستفاده مي شود. باتوجه به اينكه منطقه حفاظت شده ميانكاله به لحاظ شرايط آب و هوايي، موقعيت جغرافيايي و زمينه رشد گياهان دارويي يكي از مناطق مستعد توليد گياهان دارويي مي‌باشد، بنابراين برنامه‌ريزي در امر بهره برداري از آنها با در نظر گرفتن به شرايط اكولوژي، زيست محيطي و حفظ و بقاء گونه‌هاي دارويي حائز اهميت مي‌باشد.
منابع

1- افخمي، سيدجمال الدين، فريدون بخت آور. 1368. مفردات پزشكي جلددوم، دو لپه‌ايهاي جداگلبرگ. انتشارات دانشگاه تبريز.
2- آئينه چي، يعقوب. 1368. مفردات پزشكي و گياهان دارويي. انتشارات دانشگاه تهران.
3- خسروي، سيدمهدي. 1373. گياهان دارويي و نحوه كاربرد آنها براي بيماريهاي مختلف در طب سنتي. انتشارات نشر محمد.
4- زرگري، علي. (1370 - 1361). گياهان دارويي 5 جلد. انتشارات دانشگاه تهران.
5- صمصام شريعت، هادي، فريبرز معطر. 1368. درمان با گياهان (مباني نسخه پيچي). انتشارات روزبهان.
6- متين، ابولقاسم. 1373. نسخه‌هاي درمان با گياهان دارويي از باغ خدا. انتشارات فلاحت ايران.


Introduction of Medical plants of Miankaleh wildlife refuge (Mazandaran)
Mohammad Akbarzadeh
Mazandaran Agriculture and Natural Resources Research Center.

Abstract
The present study was carried out by aim of collection and identification and determination of dispersion medical plants in the Miankaleh in the during 1377 - 1381. Also plants accompolish by using of references was determined. In this study, 118 species, 95 genus belonging to 38 familities distinguished. These plants are as follows: 15 species from compositae, 8 species from Gramineae and Rosaceae and etc. Following species were important with high scuttering: punica granatum, Rubus persicus, Alhaghi camelorum, Rhamnus pallasii.
Key words : Medical plants, Miankaleh
+ نوشته شده در  سه شنبه 20 دی1390ساعت 8:36 قبل از ظهر  توسط حسن زراعت پیشه  | 

جمع آوري و شناسايي گياهان دارويي استان گيلان ( شهرستان رودبار )

جمع آوري و شناسايي گياهان دارويي استان گيلان ( شهرستان رودبار )
عباس اكبرزاده
كارشناس پژوهشي
گيلان ـ مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي ـ ص پ ـ 3394 - 41635

خلاصه

گياه درمـاني شاخـه اي از علوم پزشكي وداروسازي است .گياهان داروئي از ارزش و اهميت ويژه اي برخوردار بوده و استفاده از آنها در درمان بيماريها از قرنها پيش رواج داشته و پايه طب سنتي ايران را تشكيل مي دهد . جمع آوري و شناسائي گياهان داروئي كشور با توجه به توسعه طرح ژنريك و تغيير نظام داروئي ايران با استفاده از گياهان طبي از اهميت ويژه اي برخوردار مي باشد . كشت و ترويج گياهان داروئي نويد بخش رشد و توسعه دوباره طب سنتي است . طرح حاضر براي تحقيق بخشيدن به اهداف فوق از سال 1381 در استان گيلان به اجراء در آمد و در اين راستا تاكنون 150 گونه گياهان داروئي جمع آوري و مورد شناسائي قرار گرفتند .
واژه هاي کليدي : شناسايي ، گياهان داروئي ، گيلان .
مقدمه

استان گيلان با مساحت 14711 كيلومتر مربع در شمال ايران از مناطق پر باران ايران محسوب مي گردد كه شرايط توپوگرافيك متنوع ساحلي ـ دشتي و جلگه اي ـ كوهستاني باعث گرديده تا اين سرزمين از پوشش گياهي غني برخوردار باشد . با توجه به منابع موجود گياهشناسي ايـران در استان گيلان حدود 1000 گونه گياهي وجود دارد كه نيمي از اين گياهان گونه هاي داروئي با مصارف مختلف مي باشند . با اجراي طرح جمع آوري و شناسائي گياهان داروئي در استان گيلان ،اجراي عمليات جمع آوري گياهان داروئي بزرگترين شهرستان اين استان يعني شهرستان رودبار به پايان رسيده كه در طي اين مدت حدوداً 150 گونه داروئي شناسائي گرديد . تا كنون در استان گيلان در زمينه جمع آوري و شناسائي گياهان داروئي در قالب يك طرح جامع ، تحقيقي صورت نگرفته و طرح فوق براي اولين بار در اين استان در حال اجراء مي باشد .
مواد و روشها

روش تحقيق به اين صورت بوده كه با توجه به نقشه هاي موجود و راههاي ارتباطي ، هر شهرستان به مناطق مختلف تقسيم بندي شده و با روش پيمايشي در فصول مختلف و در مرحله اي از رشد ، كه گياهان قابل شناسائي باشند ( گياه كامل شامل ريشه ، ساقه ، برگ و گل ) گياهان جمع آوري و جهت شناسائي دقيق به مركز تحقيقات ارسال مي گردد .

نتايج و بحث

در طي سه سال اجراي طرح در شهرستان رودبار حدود 150 گونه داروئي از مناطق مختلف جمع آوري گرديد كه ذكر نام تمام گونه ها در اين مقاله مقدور نخواهد بود . از مهمترين گونه ها كه تا حـدودي مردم بـومي بـا آنها آشنـا مي باشند مي توان موارد زير را نام برد :

رديف نام فارسي نام علمي مناطق پراكنش كاربرد داروئي
1 گل گاوزبان Echium amoenum ارتفاعات البرز ملين ، معرق و آرامبخش قلب
2 زيتون Olea europaea رودبار ومنجيل قابض و تب بر
3 شيرين بيان Glycyrrhiza echinata اطراف منجيل خلط آور و ضد التهاب
4 گزنه سفيد Lamium album هرزويل وعمارلو هضم غذا وبندآورندة خونريزي
5 گزنه دوپايه Urtica dioica داماش و رودبار ضد خونريزي كاهندة قندخون
6 پنيرك Malva sylvestris ارتفاعات رستم آباد رفع التهاب و بيماري سينه
7 پونه ها Mentha spp اطراف امامزاده هاشم نيرو دهنده و مقوي معده
8 سماق Rhus coriaria ارتفاعات رودبار ملين و اشتها آور
9 انواع ترشك Rumex spp. عمارلو و منجيل رفع ناراحتيهاي پوستي
10 كيسه كشيش Capsella bursa pastoris عمارلو و داماش بندآورنده اسهال و خونريزي
11 ختمي Alcea lineariloba عمارلو و اسپيلي ضد سرفه و خلط آور
12 كاسني Cichorium intybus ارتفاعات امامزاده هاشم رفع سنگ صفرا
13 انواع آويشن Tymus spp. دره سفيدرود و عمارلو مقوي معده و خلط آور
14 نسترن وحشي Rosa canina ارتفاعات عمارلو بادشكن و قابض و مدر
15 عروسك پشت پرده Physalis alkekengi اطراف منجيل درمان نقرس و روماتيسم


همچنين گونه هاي شاخص ديگري از جملـه سوسن چلچراغ مورد ،بارهنگ ، كلاه ميرحسن ، شوكران ،انواع سوزن چوپان ، منداب ،بابونه كاذب و انواع شمعدانيهاي وحشي در اين منطقه موجود مي باشد .
در بعضي مناطق مرتفع شهرستان رودبار در سطوح بسيار كوچك ( كمتر از دو يا سه هزار متر مربع ) ساكنين منطقه اقـدام به كشت دو گونـه داروئي گل گاو زبـان و بـابونه نموده اند كه درآمد كمي از اين طريق عائد آنها مي شود . همچنين مردم بومي شهرستان بخصوص روستائيان در موارد بسياري از گياهان داروئي ذكر شده در درمان بيماريها استفاده مي نمايند .

سپاسگزاري

در اين تحقيق لازم است از مسئول محترم بخش منابع طبيعي آقاي مهندس امان زاده و كليه همكاران ايستگاه تحقيقـات جنگل پيلمبـرا به خصـوص آقايان مهندسين سياهي پور ، همتي و خانجاني و سركارخانم همتي كه در مراحل مختلف اجراي طرح با اينجانب همكاري صميمانه نموده اند كمال تشكر را بنمايم .

منابع

1 - اصلاح عرباني ، ابراهيم . پائيز 1374 . كتاب گيلان . انتشارات گروه پژوهشگران ، جلد اول ، صفحه 373 .
2 - جاويد تالش ، ايرج . 1375 . نشريه بررسي و تحقيق پيرامون كاشت كاسني . انتشارات مؤسسه تحقيقات جنگلها و مراتع ، شمارة انتشار 120 .
3 - زرگري ، علي . بهمن ماه 1362 . گياهان داروئي . مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران ، چاپ سوم .
4 - قهرمان ، احمد . 1375 . فلور رنگي ايران . انتشارات مؤسسه تحقيقات جنگلها و مراتع .


Collection and recognition of medicinal plants in Gilan province (Roudbar)
Abbas Akbarzadeh

Abstract
Plant therapy is one of the sections of medical science and pharmcy. Medicinal plants are very important and valuable and use of them for remedy of diseases currented about several centuries ago . On the other hand it formed the basis of ancient medicine. Collecting and recognition of Iran-s madicinal plants is very important as the expansion of genetic project and change in Iran-s medicinal system with using of plant medicine. Cultivation and propagation of medicinal plants give glad tidings of ancient medicine extension. This study was carried out in Gilan province since 2002 and about 150 species of medicinal plants recognized.
Keywords : recognition , medicinal plants , Roudbar
+ نوشته شده در  سه شنبه 20 دی1390ساعت 8:36 قبل از ظهر  توسط حسن زراعت پیشه  | 

بررسي پراكنش و بازده اسانس گياه دارويي زيره ايراني Bunium persicum

بررسي پراكنش و بازده اسانس گياه دارويي زيره ايراني Bunium persicum
در استان قزوين
احمد اكبري‌نيا
استاديار پژوهشي مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي استان قزوين
قزوين- بلوار شهيد بهشتي- پلاك 118- مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي قزوين- صندوق پستي 618-34185

خلاصه

گياه دارويي زيره ايراني در منطقه الموت قزوين پراكنش دارد. نمونه‌هاي گياهي جمع‌آوري شده نشان داد كه اين گياه در الموت به صورت محدود، اما با تراكم نسبتاً خوب و قابل برداشت در ارتفاع 1800 تا 2200 متر از سطح دريا رويش دارد. زمان گلدهي اواسط ارديبهشت و زمان رسيدن بذر از اواسط خرداد تا اواسط تير ماه مي‌باشد. بذرهاي جمع‌آوري شده آسيا و پس از اسانس‌گيري با دستگاه تقطير با آب به مدت 3 ساعت، بازده اسانس 2/2 تا 6/2 درصد تعيين شد. بين محل‌هاي جمع‌آوري از لحاظ بازده اسانس تفاوت معني‌داري مشاهده نشد.
واژه‌هاي كليدي: زيره ايراني، پراكنش، اسانس


مقدمه

گياه دارويي زيره ايراني از خانواده چتريان Apiaceae گياهي است كه در آسياي ميانه، هند، پاكستان،‌ ايران و - پراكنش دارد. اين گياه در دامنه رشته‌هاي كوههاي البرز به صورت خودرو يافت مي‌شود. در طبيعت گياهان در سال سوم به بذردهي مي‌رسند و تكثير آن از طريق بذر و غده زيرزميني امكان پذير است.
نتايج تحقيقات انجام شده در كشورهاي هند و پاكستان نشان داد كه با توجه به كوتاه بودن طول دوره رشد گياه (حدود 2 تا 3 ماه) زراعت آن اقتصادي است. در كشور هند تحت عنوان كالا زيره معروف بود و از طريق غده‌هاي زيرزميني تكثير مي‌شود (2) ميزان اسانس گياه حدود 2 تا 3 درصد گزارش شده است كه تركيبهاي اصلي اسانس شامل P-mentha, cuninaldehyde در شرايط مزرعه و aldehydes، p-cymene و gamma-terpinene در نمونه‌هاي طبيعت مي‌باشد (3). هدف از انجام اين تحقيق تعيين مناطق پراكنش و بازده اسانس اين گياه در استان قزوين مي‌باشد.

مواد و روشها

اين تحقيق در سالهاي 1380 تا 1382 در استان قزوين به اجرا درآمد. با بررسي منابع علمي، هرباريوم مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي قزوين، گزارشهاي مردمي و انجام عمليات صحرايي به مناطق مختلف استان نمونه‌هاي گياهي جمع‌آوري و شناسايي گرديد.
مشخصات محل جمع‌آوري ثبت شد. بذرهاي رسيده از مناطق پراكنش جمع‌آوري و به آزمايشگاه منتقل و پس از آسيا با مش 1 به مدت 3 سال به روش دستگاهي تقطير با آب اسانس‌گيري بعمل آمد اسانس بدست آمده با سولفات سديم رطوبت زدايي و بازده اسانس تعيين گرديد.

نتايج و بحث

بررسيهاي بعمل آمده نشان داد كه اين گياه در منطقه الموت استان قزوين در ارتفاع 1800 تا 2200 متر از سطح دريا پراكنش دارد.
اين تحقيق در سالهاي 1380 تا 1382 در استان قزوين به اجرا درآمد. با بررسي منابع علمي، هرباريوم مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي قزوين، گزارشهاي مردمي و انجام عمليات صحرايي به مناطق مختلف استان نمونه‌هاي گياهي جمع‌آوري و شناسايي گرديد. محل از تراكم مطلوبي برخوردار بود. به طوري كه اهالي نسبت به جمع‌آوري بذر آن اقدام مي‌كنند. گلدهي از اواسط ارديبهشت شروع و از اواسط خرداد تا اواسط تيرماه بذر آن رسيده و قابل برداشت است. از هر بوته حدود 3 تا 5 گرم بذر به دست مي‌آيد.
نتايج نشان داد كه بازده اسانس بذرهاي رسيده حدود 2/2 تا 6/2 درصد بود كه بين نمونه‌هاي جمع‌آوري شده در مناطق مختلف تفاوت معني‌داري وجود نداشت. نتايج اين تحقيق نشان داد كه از لحاظ بازده اسانس با نتايج تحقيقات در كشورهاي هند و پاكستان تفاوت چنداني وجود ندارد (2و3).


منابع

1- اكبري‌نيا، احمد. 1382. جمع‌آوري و شناسايي گياهان دارويي استان قزوين. مجله تحقيقات گياهان دارويي معطر، شماره 16.
2- Thappa. R.k. 1991. Comparative studies on the major volatiles of kalazira (Bumium persicum) of wild and cultivated sources. Food-chemistry 41: 2, 129-134.
3- Panwar. K.S; Vidya. Chauhan and Chauhan. V. 1990. Agronomic traits differentiation of Bunium persicum under domestication. Indian-forester. 116: 5, 334-335.


Study on distribution and essential oil content of Bunium persicum in Qhazivn province
Ahmad. Akbarinia
Qhazvin Agricultural and natural Resources Research Center
Email: akbarinia 2002 @Yahoo.com

Abstract
The present study was caried out in 2001-2003 for investigating of distribution and essential oil content of Bunium persicum in Qhazvin province. This plant collected and identificated from Alamut in altitute 1800-2200 meter.Flowering occur in May and seeds maturity in June to July. Essential oil content of seed was 2.2-2.6 percent. There were no difference between samples about essential oil content.
Keywords: Bunicum persicum, Essential oil
+ نوشته شده در  سه شنبه 20 دی1390ساعت 8:36 قبل از ظهر  توسط حسن زراعت پیشه  | 

ظهور مراحل فنولوژيكي در گياه دارويي Inula helenium (زنجبيل شامي)

ظهور مراحل فنولوژيكي در گياه دارويي Inula helenium (زنجبيل شامي)
سيدمحمد اصفا1، بابك بحريني نژاد2 و مسعود عسگرزاده1
1 - كارشناس 2 - عضو هيأت علمي مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي اصفهان
ص. پ. 199- 81785 mf_asfa@yahoo.com

خلاصه

ظهور مراحل فنولوژيكي در هر گياه كه از عوامل محيطي و ژنتيكي ناشي مي‌شود بر روي عملكرد گياه تأثير مستقيم دارد. در گياهان دارويي علاوه بر ميزان محصول، متابوليت‌هاي ثانويه از اهميت ويژه‌اي برخوردارند. براي دستيابي به عملكرد قابل قبول در هر گياه لازم است كه ظهور پديده‌هاي زيستي ثبت و مورد مطالعه قرا رگيرند. در آن صورت مي‌توان براي كشت و توليد انبوه برنامه‌ريزي كرد. در اين تحقيق گياه دارويي I. helenium مورد توجه قرار گرفت. از ريشه و ريزم اين گياه به طور گسترده براي درمان بيماري التهابات مجاري تنفسي، خلط آور، اشتهاآور، نيروبخش و - استفاده مي‌شود. اين تحقيق در ايستگاه تحقيقات شهيد فزوه اصفهان در سالهاي 1379 تا 1381 اجرا شد و مراحل فنولوژيك گياه مورد مطالعه قرار گرفت. كشت گياه به‌صورت گلخانه‌اي و انتقال نهال در فروردين ماه امكانپذير است. ظهور غنچه و گل به‌صورت تدريجي است و بذرها در شهريور ماه به مرحله رسيدگي مي‌رسند. نتايج بدست آمده در اين تحقيق براي مناطق با شرايط مشابه از نظر اكولوژيكي قابل تعميم است.
واژه‌هاي كليدي: زنجبيل شامي، فنولوژيكي، گياه دارويي

مقدمه

زنجبيل شامي Inula helenium از خانواده كاسني Compositae؛ گياهي علفي چندساله، با ريشه غده‌اي است كه به ارتفاع 75/1 تا 2 متر مي‌رسد. برگهاي بزرگ و گلهاي زرد رنگ آن ظاهري زيبا ايجاد مي‌كنند تا گياه به غير از استفاده دارويي، مناسب كاشت در فضاي سبز باشد. قسمت مورد استفاده گياه ريشه غده‌اي آن است كه داراي هلنين (helenine)، روغن اتري، ترپن، ساپونين، قند اينولين و آلانتولاكتين مي‌باشد. يكي از مهمترين عوامل مؤثر بر ميزان مواد مؤثره گياهان دارويي برداشت آنها در زمان مناسب است. بدون آگاهي از فنولوژي يك گياه دارويي زمانبندي و برنامه‌ريزي براي مراحل داشت و برداشت گياه عملاً امكان‌پذير نيست. بر اساس اطلاعات موجود در مراكز استانها و اينترنت در كشور تاكنون تحقيقي در اين مورد انجام نشده است و دليل آن عدم برنامه‌ريزي كلان براي گياهان دارويي بوده است. نتايج اين تحقيق در تعيين زمان بكارگيري مهمترين عوامل زراعي مانند‌آبياري، كوددهي، مبارزه با علفهاي هرز، آفات، بيماريها و برداشت بسيار مهم است.

مواد و روشها

اين بررسي در ايستگاه تحقيقاتي شهيد فزوه وابسته به مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي اصفهان واقع در 20 كيلومتري غرب شهر اصفهان و در عرض جغرافيايي 32 درجه و 36 دقيقه شمالي و طول جغرافيايي 51 درجه و 26 دقيقه شرقي انجام گرديد. ارتفاع ايستگاه از سطح دريا 1612 متر است و بر اساس تقسيم‌بندي گوسن داراي اقليم نيمه بياباني خفيف است. اين ايستگاه در واحد اراضي دشت آبرفتي رودخانه زاينده رود قرار دارد و خاك آن جوان و بدون تكامل پروفيلي است. بافت خاك لومي رسي (clay loam) و داراي واكنش قليايي ضعيف (7/7 =pH) مي‌باشد. خاك ايستگاه داراي محدوديت بسيار كم شوري يا بدون محدوديت (ds/m 8/2 = EC) است.
بذرهاي گياه مورد بررسي در 15 بهمن ماه در گلخانه با شرايط دمايي 20-25 درجه سانتيگراد كاشته شد و پس از سبز شدن و در مرحله 4 برگي ‌نشاء به مزرعه منتقل گرديد. براي استقرار گياه، آبياري هر سه روز يكبار انجام شد و پس از استقرار، آبياري هر 7 روز يكبار انجام شد. در طي سالهاي 79 تا 81 مراحل شروع رشد رويشي، ظهور غنچه، ظهور گل، تشكيل بذرها، رسيدن بذرها و شروع خواب زمستانه گياه هر 15 روز يكبار ثبت گرديد.

نتايج و بحث

نظر به اينكه زنجبيل شامي گياهي چند ساله است و با توجه به اطلاعات 3 سال آمار برداري، مراحل اصلي رشد گياه عبارت بودند از :
شروع رشد ساليانه از 15 تا 25 اسفند ماه هر سال، مرحله رويشي از 15 اسفند تا 22 خرداد، مرحله ظهور غنچه از 4 خرداد تا 19 تير، ظهور گل از 17 خرداد تا 26 تير، تشكيل بذر از 13 تير تا 2 شهريور، رسيدن بذر از 20 مرداد تا 13 شهريور و در نهايت شروع مرحله خواب زمستاني گياه از اول مهرماه تا 3 آذر مي‌باشد.
با توجه به اطلاعات مذكور و با توجه به اينكه اندام مورد استفاده گياه زنجبيل شامي ريشه مي‌باشد بايد به عوامل موثر در ريشه توجه بيشتري شود. اين عوامل عبارتند از ميزان آب، كود و نوع خاك كه بهترين خاك جهت رشد و توسعه گياه خاكهاي لومي با كود حيواني كافي مي‌باشند. بنابراين بايستي نيازهاي گياه را در مراحل رويشي تأمين كرد تا تنشي به گياه وارد نشود. با آغاز رشد زايشي كه با ظهور غنچه آغاز مي‌گردد بايستي نسبت به كاهش عوامل تحريك كننده رشد رويشي و اندامهاي هوايي اقدام كرد تا رشد ريشه تقويت شود. از مهمترين اين عوامل كاهش كودهاي ازته و كاهش ميزان آب آبياري است كه باعث تحريك رشد مي‌شوند. با كاهش آب آبياري در خرداد و تير ماه مي‌توان به توسعه ريشه كمك كرد و بهترين زمان برداشت ريشه گياه در اصفهان اوايل مهر ماه مي‌باشد به لحاظ اينكه در اين زمان خواب زمستاني گياه شروع شده است.

منابع

1 - بنان، محمدتقي. 1352. فنولوژي نباتات مرتعي بومي و بيگانه در منطقه نيمه استپي همند آبسرد. نشريه شماره 13 مؤسسه تحقيقات جنگلها و مراتع.
2 - خاتم ساز، محبوبه. 1363. فنولوژي درختان و درختچه‌هاي آربورتوم نوشهر، نشريه شماره 32 مؤسسه تحقيقات جنگلها و مراتع.
3 - زرگري، علي. 1362. گياهان دارويي، جلد سوم. دانشگاه تهران.
4 - سعيدفر، مصطفي. 1373. مطالعه فنولوژي گياهان مرتعي در منطقه حناء سميرم. مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي اصفهان.
5 - قصرياني، فرهنگ و حسين حيدري شريف آباد. 1379. مطالعات فنولوژي چند گونه مهم مرتعي در ارتفاعات استان كردستان. پژوهش و سازندگي، شماره 47، تابستان 1379.
6 - مظفريان، ولي اله. 1375. فرهنگ نامهاي گياهان ايران: لاتين، انگليسي، فارسي. فرهنگ معاصر.

Appearance of phenological stages in Inula helenium,
a medicinal plant
Sayed Mohammad Asfa, Babak Bahreininejad and Masoud Asgarzadeh
Isfahan Center for Agriculture and Natural Resources Research
E-mail: mf_asfa@yahoo.com

Abstract:
Appearance of phenological stages of a plant is affected by the genetic and environmental factors. In medicinal plants, these factors affect on the rates of not only the yield but also the secondary metabolites (active substances). For obtaining the best yield of a plant, the surveying on and determining the phenological stages of the plant is necessary. This study was about Inula helenium that is a medicinal herb. The roots of this plant are used for curing the inflammation of the respiratory system. The root is expectorant, appetizer and tonic.
The study was done in Shahid Fozveh Research station in Isfahan during 2000-2001 and the phenological stages of the plant were determined. The seeds were planted in the greenhouse and the seedlings were transplanted to the field in the early April. The blooms and flowers appeared gradually and the seeds ripened in September. The results of this survey can be extended to the similar conditions.
Keywords: Inula helenium, Phenological stages, medicinal plant
+ نوشته شده در  سه شنبه 20 دی1390ساعت 8:35 قبل از ظهر  توسط حسن زراعت پیشه  | 

بررسي رابطه بين ابعاد برگ گونه دارويي بارانك با سن پايه هاي مادري و رويشگاه

بررسي رابطه بين ابعاد برگ گونه دارويي بارانك با سن پايه هاي مادري و رويشگاه
كامبيز اسپهبدي1، حسين ميرزايي ندوشن2، مسعود طبري3، مسلم اكبري نيا4، يحيي دهقان شوركي5، حامد يوسف زاده و سپيده ميرزانژاد6
1- عضو هيت علمي مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي مازندران و دانشجوي دوره دكتري دانشگاه تربيت 2ـ عضوهيت علمي موسسه تحقيقات جنگلها و مراتع 3ـ عضو هيت علمي دانشكده منابع طبيعي و علوم دريايي دانشگاه تربيت مدرس 4- عضو هيت علمي دانشكده منابع طبيعي و علوم دريايي دانشگاه تربيت مدرس 5- عضوهيت علمي موسسه تحقيقات جنگلها و مراتع 5 ـ دانشجوي كارشناسي ارشد دانشكده منابع طبيعي دانشگاه تربيت مدرس6ـ دانشجوي كارشناسي ارشد دانشگاه تربيت معلم

چكيده

اين تحقيق به منظور بررسي تغييرات اندازه برگ گونه‌‌ دارويي ‌بارانك انجام‌شد. تغيييرات برگ 40 پايه بارانك در دو رويشگاه به نام‌هاي سنگده (متوسط ارتفاع از سطح دريا 1700متر) و اشك (متوسط ارتفاع از سطح دريا 2100 متر) در جنوب ساري در استان مازندران بررسي گرديد. نتايج نشان داد كه حداكثر طول دمبرگ، طول پهنك،‌ عرض پهنك به ‌ترتيب 6/4، 68/13، 7/12 سانتي‌متر و متعلق به درختان منطقه اشك ‌بود. حداقل مقادير فوق به ترتيب 33/2، 8/8 و 8/6 سانتي‌متر و متعلق به رويشگاه سنگده بود. بين طول دمبرگ و طول پهنك با سن درختان همبستگي منفي معني‌دار (p<0.05) وجود داشت. در صورتي كه بين عرض پهنك و سن درختان همبستگي مشاهده نگرديد. در واقع اندازه برگ در درختان ميانسال و جوان از درختان مسن، بزرگ‌تر است.
واژه هاي كليدي: بارانك- برگ - گونه دارويي- سن درختان

مقدمه

بارانك‌ يك‌ گونه ‌درختي ‌از ‌خانواده Rosaceae، جنس Sorbus بوده و به نام علمي Sorbus torminalis معروف مي‌‌باشد(1). اين گونه درختي ارزشمند از نظر دارويي و صنعتي، در جنگل‌هاي شمال ايران از آستارا تا گليداغي ديده‌مي‌شود(1). هم چوب آن بسيار گرانقيمت است (3، 4 و 6)، و هم ميوه و برگ آن نيز از خواص دارويي بسيار با ارزشي برخوردار است. در يونان ار 88 ميلي‌گرم برگ آن 3 ميلي‌گرم اسيد پي‌كوماريك، 18 ميلي‌گرم اسيد كافئيك، 7/36 ميلي‌گرم كورسئين، 6/4 ميلي‌گرم اسيد كلروژنيك 2/5 ميلي‌گرم لوتئلين گلي‌گسايد و 2/2 ميلي‌گرم اپيژنين گلي‌‌گسايد بدست‌آمده (9) و از ميوه آن 4 نوع چربي شامل استيگماسترول، كامپسترول، كلسترول و سيتروسترول و 7 نوع اسيد چرب شامل اسيد ‌اولئيك، اسيداستئاريك، اسيدپالماتيك، اسيدپلاميتوليك، اسيدميريستيك، اسيد لينوليك و اسيد لينلوئيك استخراج شده است (8). به‌نظر مي‌رسد كه در اندازه برگ پايه‌هاي بارانك‌ ‌در رويشگاه‌هاي مختلف تفاوت‌هايي وجود داشته‌باشد. در اين تحقيق با بررسي ابعاد برگ بعنوان اندام مهم دارويي بارانك در 40 پايه درخت در سن‌هاي مختلف، اثر سن درخت روي ابعاد برگ بررسي ‌گرديد. اميد است كه براي توسعه جنگل‌كاري جند‌منظوره با هدف توليد اندام دارويي (برگ) مورد استفاده قرار گيرد.

مواد و روشها

ابتدا 40 پايه بارانك در دو رويشگاه به نام‌هاي سنگده ‌و اشك درجنگل‌هاي حوزه شركت سهامي چوب فريم واقع 80 كيلومتري جنوب‌غربي‌ساري انتخاب گرديد. قطر برابرسينه آنها كه نمودي از سن درختان مي‌باشد اندازه‌گيري و سپس نمونه‌هاي برگ از يك جهت معين از وسط تاج درخت جمع‌آوري گرديد. نمونه برگ براساس مطالعاتي كه انجام شد، از وسط 2 تا 3 شاخه‌اي كه هنوز به گل نشسته بودند تهيه شد (5 و 7). بنابراين 5 برگ از قسمت مياني 3 شاخه جدا و در هم آميخته شد. آنگاه به‌طور تصادفي از بين 15 برگ يادشده 5 برگ جدا و طول دمبرگ و پهنك و ماكزيمم عرض پهنك اندازه‌گيري و از طريق نرم‌افزار SPSS تجزيه و تحليل آماري انجام و‌همبستگي بين صفات برگ با قطر پايه‌ها (سن) و ارتفاع رويشگاه بررسي شد.

نتايج و بحث

حداكثر مقدار طول دمبرگ ، طول پهنك، و عرض پهنك به ترتيب 6/4، 68/13، 7/12 سانتي‌متر و متعلق به درختان منطقه اشك ‌بود. حداقل مقادير فوق به ترتيب 33/2، 8/8 و 8/6 سانتي‌متر و به رويشگاه سنگده مربوط ‌شد. ميانگين طول دمبرگ در رويشگاه اشك و سنگده به ترتيب 56/3 و 16/3 سانتي‌متر و براي طول پهنك 52/11 و 45/10 سانتي‌متر و براي عرض پهنك 72/9 و 63/8 سانتي‌متر بود

ويژگي‌درختان و رويشگاه طول دمبرگ طول پهنك عرض پهنك
سن‌پايه‌ها
ارتفاع از سطح دريا رويشگاه 4/0- *
41/.** *36/0-
48/0** 21/0 ns
4/0*
** همبستگي در سطح 1 درصد معني دار است*همبستگي در سطح 5 درصد معني دار است ns همبستگي معني دار نيست.
اختلاف بين دو منطقه از نظر آماري در سطح 5 درصد معني‌دار شد. بررسي همبستگي بين صفات برگ و سن درختان نشان داد كه بين طول دمبرگ و طول پهنك با سن درختان همبستگي منفي معني‌دار (p<0.05) وجود دارد (جدول شماره 1).ولي بين عرض پهنك و سن درختان همبستگي مشاهده نگرديد. در واقع ابعاد برگ در درختان ميانسال و جوان نسبت به درختان مسن بيشتر است. از سوي ديگر همبستگي مثبت و معني‌دار بين و ارتفاع رويشگاه و صفات برگ مشاهده شد‌(جدول شماره 1). رويشگاه اشك در حاشيه روستاهاي ييلاقي قرار داشته و اكنون تحت برنامه جنگل‌كاري طرح صيانت از جنگل‌هاي شمال قرار دارد. بنابراين مي‌توان به منظور توليد اندام‌ دارويي (برگ) از درختان ميانسال و جوان رويشگاه‌هاي مرتفع، بذر تهيه و توليد نهال نموده و در حاشيه روستاهاي ييلاقي جنگل‌كاري نمود. از سن دو سالگي و نزديك به ايام خزان برگ (اوايل مهر) نيز مي‌توان نسبت به جمع‌آوري برگ آنها اقدام نمود.
منابع

1- ثابتي، ح. 1373. جنگل ها درختان ودرختچه هاي ايران . انتشارات دانشگاه يزد، 810 صفحه.
2Aas,G.,Maier,J.,Baltisberger,M.,Matzger,S.1994.Mo rpholgy,isozyme variation, cytology, and reproduction of hybrids between Sorbus aria (L)Crantz and S.torminalis (L) crant2,Helv.104:195-214.
3-Demesure, B., Guerroue, BL., Lucchi, G., Part, D., Petit, R.J. 2000. Genetic variability of a scattered temperate forest tree: Sorbus torminalis L. Ann. For. Sci. 57: 63-71.
4-Lanier, N.1993. Recherched elements de sylvicutre pore Lalisiaer rew. For. Franc. P:319.
5-Phipps J.B. and Muniyama,M.1980. A taxonomic revision of Crataegus (Rosaceae) in Ontario. Canadian Journal of Botany 58: 1621-1699
6-Piagani, C., Bassi. D. 2000 .In vivo and in vitro propagation of Sorbus torminalis from juvenile material. Italus Hortus, 7: 3-7.
7-Sell.P.D.,1989.The sorbus latifolia ( lam ) pers- aggregate in the British Isles. Watsonia 17 : 385-399.
8-Tsista-Tzardi, E., Loukis A. 1991. Constituents of Sorbus torminalis Fruits. Fitoterapia, 62: 282- 283.
9-Tsista-Tzardi,E., Loukis, A. 1992. Consituents of Sorbus torminalis leaves. Fitoterapia. 63 : 189 -190


Investigation of relation between leaf
characteristics of Sorbus torminalis (L)Crantz
and the site condition and tree seed age in Mazandaran forests.
K. Espahbodi , H. Mirzaie-Nodoushan., M. Tabari , M. Akbarinia, Y. Dehghan-Shooraki., H.Yusefzadeh and S. Mirzanejad
1- Scientific member, Natural Resources Research Center of Mazandaran , Ph.D. Student of Tarbiat Modarres University 2- Scientific member, Forest and Rangelands Research Institute 3- Scientific member, Natural Resources Faculty, Tarbiat modarres University 4- Scientific member, Natural Resources Faculty, Tarbiat modarres University 5- Scientific member, Forest and Rangelands Research Institute 6- M.S Student at Forestry of Tarbiat modarres University 7- M.S Student at Forestry of Tarbiat Moallem University

Abstract
In order to determine the relation between leaf characteristics and tree seed age of Sorbus torminalis,and site altitude , this research was carried out in Sangdeh Forest of Mazandaran Province. Leafs of 40 individual tree from 2 population were selected. 15 leaves from the middle of three young shoots scattered, and 5 leaves were randomly selected. Length of petiole, length of laminate and the maximum width of laminate were measured. Results showed that the correlation between laminate and petiole length with tree diameter and site altitude was negatively significant (p<0.05). Maximum length of petiole and laminate and width of laminate were 4.6, 13.68, 12.7 centimeters respectively the and related to younger individual in higher altitude site (Ashak, 2000 to 2300m).
Keywords:Sorbustorminalis,leafscharacteristics,med icinetree,age,site
+ نوشته شده در  سه شنبه 20 دی1390ساعت 8:34 قبل از ظهر  توسط حسن زراعت پیشه  | 

پوشش گياهان داروئي ناحيه ارسباران استان آذربايجانشرقي

پوشش گياهان داروئي ناحيه ارسباران استان آذربايجانشرقي
مهندس سوسنيق اسلام پناه 1 - دكتر نويده بيرنگ 2 - دكتر عزيز جوانشير 3 - دكتر عباس دل آذر 4
1 كارشناس كشاورزي ( گياهان داروئي )، گروه فارماكوگنوزي، دانشكده داروسازي ، دانشگاه علوم پزشكي تبريز
2 دانشيار مهندسي فضاي سبز، دانشكده كشاورزي ، دانشگاه تبريز
3 استاد گروه زراعت ، دانشكده كشاورزي ، دانشگاه تبريز
4 دانشيار ، دانشكده داروسازي و مركز تحقيقات كاربردي داروئي، دانشگاه علوم پزشكي تبريز

خلاصه

منطقه حفاظت شده ارسباران انبوهترين پوشش جنگلي در سطح استان آذربايجانشرقي محسوب مي گردد. پوشش گياهي در اين منطقه بسيار متنوع است و تنها بيش از 775 گونه در اين منطقه شناسايي شده كه 55 گونه از آنها براي اولين بار از ايران گزارش شده است. گونه هاي گياهان داروئي شناسائي شده و به بيش از 25 تيرة گياهي متعلق است كه خانواده هايي منتخب چون سيب زميني - سرخدار - روناس - پلي گوناسه و..... به لحاظ داشتن انواع گونه هاي داروئي از اهميت ويژه اي برخور دارند كه در اين مقوله به بعضي از اين گونه ها از نظر ويژگي هاي بتانيكي شرايط و مناطق رويشي در منطقه و همچنين خواص داروئي پرداخته خواهد شد.
واژه هاي کليدي : گياهان داروئي ، شناسايي ، ارسباران.


مقدمه :

منطقه ارسباران با وسعت 72 هزار هكتار در كناره هاي جنوبي رود ارس در شهرستان كليبر واقع شده و به عنوان يكي از ذخاير 9 گانه بيوسفر ايران در يونسكو به ثبت رسيده است و از ارزش هاي خاص گياهي و جانوري برخوردار مي باشد. از نظر پوشش گياهي منطقه از يك سو تحت تأثير نواحي مديترانه اي غربي و از سوي ديگر تحت اثر ناحيه گياهي قفقاز واقع گرديده است از جانب شرق نيز وابستگي محدودي با جنگلهاي هيركاني داشته و در بخشهايي نيز شباهت به منطقة خشك مركزي پيدا مي كند. جنگلهاي ارسباران انبوهترين پوشش جنگلي در استان آذربايجانشرقي محسوب مي گردد.
مواد و روش ها

نمونه هاي گياهي باتوجه به وضعيت توپوگرافي، ارتفاع از سطح دريا و شرايط اقليمي از اوايل فروردين تا اواخر آذرماه هر سال جمع آوري و ضمن يادداشت ويژگي هاي مهم منطقه اي مانند ارتفاع، جهت، شيب، نام محل، و اطلاعاتي از قبيل نام جمع آوري كننده و تاريخ جمع آوري، در داخل پرس به هرباريوم منتقل شدند. نمونه هاي گياهي پس از خشك و ضد عفوني شدن بر روي كارت هاي ويژه اي چسبانيده شده و با استفاده از منابع كليدي موجود شناسايي و نام گذاري گرديدند. در پايين ترين قسمت سمت راست اين كکارت ها اتيكتي چسبانيده مي شود كه تاريخ جمع آوري ، نام و ارتفاع محل، نام جمع آوري كننده و نام شناسايي كننده در آن درج مي گردد.سپس نمونه ها در داخل پوشه هاي ويژه و با رعايت اصول طبقه بندي گياهي در داخل قفسه هاي هرباريوم قرارداده مي شوند.

نتايج و بحث

گونه هاي گياهان داروئي كه تاكنون از اين ناحيه شناسايي گرديده اند متعلق به بيش از 25 تيره گياهي ميباشد. خانواده هاي سيب زميني (Solanaceae ) ، سرخدار (Taxaceae) ، روناس (Rubiaceae) ، علف مار (Capparidaceae) ، كاسني(Compositae) ، كدو (Cucurbitaceae) ، علف هفت بند (Polygomaceae) ، انگور فرنگي (Grosulariaceae) ، نعناع (Labiatae) از نظر دارا بودن انواع گونه هاي گياهان داروئي از اهميت خاصي برخوردار هستند. از گونه هاي گياهان داروئي موجود در منطقه ميتوان به گونه هاي كبر ( Capparis spimosa) با فعاليت آنتي روماتوئيدي و هپاتوپروتكتيوي ، عروسك پشت پرده ( Physalis alkekengi ) داراي انواع آلگالوئيدهاي فيزالين ، سرخدار ( Taxus baccata) حاوي تاكسول با اثرات آنتي توموري، شير پنير ( Galium verum ) با فعاليت آنتي اكسيداني ، خار مريم ( Silybum marianum) داراي فعاليت هپاتوپروتكيو، خر خيار (Ecballium elaterium ) حاوي تركيبات سيستوتوكسيك الاترين و كوكوربيتاسين، ترشك مواج (Rumex crispus) داراي تركيبات آنتراكينوني با خواص مسهلي ، قره قات (Ribes biebersteinii) داراي تركيبات آنتوسيانوريدي ، چله داغي (Eremostachys laciniata ) داراي اثرات التيام بخشي در آسيبهاي تاندوني اشاره نمود. در اين مقاله ضمن ارائه ويژگيهاي زيست محيطي منطقه ارسباران به تفضيل به گونه هاي گياهان داروئي شناسايي شده ا ز منطقه و علي الخصوص گياهان داروئي كه منحصراً در ايران در منطقه رشد ميكنند پرداخته خواهد شد.
در ادامه نتايج آناليزهاي شيميايي بعضي از گياهاني كه از اين منطقه جمع آوري گرديدند نيز به اختصار بيان خواهد گرديد.

منابع

1- فلورا ايرانيكا Flora Iranica ( karl Heinz Rechinger)
2- طرح پژوهشي -- جمع آوري و تشكيل هرباريومي از فلور آذربايجان -- دكتر نويده بيرنگ - دكتر عزيز جوانشير.
1- Abbas Delazar , Mohmmad Shoeb , Yash Kumarasamy, Maureen Byrfes, Lutfun Nahar , Masoud Modaresi, Satyajit D. Sarkea , Two bioactive ferulic acid derivatives from Eremostachys glabra, DARU, Jourmal of faculty of pharmacy, Tehran University of Medical Sciences , 2004 ,volume 12,No.2,49-53.
2- Abbas Delazar, Maureen Byres, Simon Gibbons, Yashocharan Kumarasamy , Masoud Modarresi, Lutfun Nahar, Mohammad Shoeb, and Stayajit D.Sarker , Iridiod Glycosides from Eremostachys glabra, journal of natural products, 2004,67(9), 1587 - 1584.
3 - Abbas Delazar , Simon Gilbbons, Yashodharan Kumarasamy, Lutfon Nahar , Mohammd Shoeb and Satyajit D. Sarker, Antioxidant Phenylethaniod glycosides from the rhizomes of Eremostachys glabra (Lamiaceae) . Biochemical Systematics and Ecology , 2005 , in press.

Medicinal Plants flora of Arasbaran area in east
Azarbaijan Province
Sousanigh Eslampanah 1 , Navideh Birang 2 , Aziz Djavanshir 3, Abbas Delazar4
1Pharmacognosy Department, School of Pharmacy, Tabriz University of Medical Sciences, Tabriz , Iran, 2Landscape agriculture Department , School of Agriculture, Tabriz University, Tabriz, Iran,3Agronomy Department , School of Agriculture, Tabriz University , Tabriz , Iran , 4Pharmacognosy Laboratory, School of Pharmacy and Drug Applied Research Center , Tabriz University of Medical Sciences, Tabriz, Iran.

Abstract
Arasbaran is a mountainous area in east Azarbaijan province with an area measuring 72000 hectares. Arasbaran was announced as a protected area in 1976. It has also been registered by the United Nations Educational , Scientific and Cultural Organization ( UNESCO) an a world - Known land.
Many medicinal plant species have determined from arasbaran such as Capparis spinosa (with antirheumatoid and hepatoprotective activities) , physalis alkekengi ( contains physalins ) , Taxus baccata ( contains Taxol with antitumor activity ), Galium verum ( with antioxidant activity) , Silybum marianum ( Hepatoprotector ), Ecballium elaterium ( contains Elaterin and cucurbitacine with cytotoxic activies), Rumex crispus ( contains cathartic anthraquinone derivatives), Ribes biebersteinii ( contains anthocyanins), Eremostachys laciniata ( with healin activity in tendinous injuries). In this paper, we will explain medicinal plants flora of Arasbaran area.
Keywords : Medicinal plant , Recognize , Arasbaran .
+ نوشته شده در  سه شنبه 20 دی1390ساعت 8:34 قبل از ظهر  توسط حسن زراعت پیشه  | 

بررسي فنولوژيكي گياه دارويي عناب (Ziziphus jujuba Mill.) در استان گلستان

بررسي فنولوژيكي گياه دارويي عناب (Ziziphus jujuba Mill.) در استان گلستان
قاسمعلي ابرسجي 1، سيدعلي حسيني (رضا)1 و سيدعلي حسيني (حبيب)1
1- اعضاي هيأت علمي مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي استان گلستان
گرگان - خيابان شهيد دكتر بهشتي - روبروي سازش - مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي استان گلستان - كد پستي 4915677555
پست الكترونيكي : gh_Abarsaji@yahoo.com


خلاصه

يكي از گونه‌هاي دارويي با ارزش كه در استان گلستان رويش دارد گياه عناب مي‌باشد . عناب درختچه‌اي است با شاخه‌هاي كوتاه يا درختي كوتاه با ارتفاع 6 تا 10 متر كه در اغلب نقاط معتدله ايران كشت شده و به‌صورت خود رو در شمال خراسان، الموت قزوين و - مي‌رويد. ولي به‌صورت كاشته شده در رشت، اصفهان، كاشان، شيراز، بوشهر، يزد، گرگان و سيستان به فراواني ديده مي‌شود. ميوه‌هاي عناب به عنوان لينت بخش و نيز پايين آورنده فشار خون مصرف سنتي دارد(3) . اين گونه از قديم الايام در استان گلستان كشت مي‌شده و در مناطقي مانند كردكوي، گرگان، كلاله،‌ مينودشت و غيره پراكنش دارد . اين گونه رشد خود را از اوايل فروردين ماه آغاز مي‌نمايد و اواخر ارديبهشت و اوايل خرداد، مراحل زايشي شروع و گلدهي آغاز و به‌طور متناوب تا اواخر مرداد به گل مي‌نشيند، ميوه‌هاي آن در شهريور ماه به رسيدگي كامل مي‌رسند و گياه در اواسط تا اواخر پاييز خزان نموده وبه خواب زمستانه مي‌رود.
واژه‌هاي كليدي: فنولوژيكي، گياه دارويي، عناب

مقدمه

امروزه گياهان دارويي نقش بسيار ارزنده‌اي در اقتصاد جهاني دارند و ليكن سهم ايران در اين زمينه بسيار ناچيز مي‌باشد.استان گلستان نيز با توجه به گذشته پر افتخاري كه در زمينه طب سنتي و گياهان دارويي دارد و از طرف ديگر با توجه به تنوع اقليمي، پوشش گياهي و - يكي از مناطق مستعد در زمينه سرمايه گذاري در اين زمينه مي‌باشد. جنس Ziziphus در ايران 5 گونه درختي و درختچه‌اي دارد و گونه Ziziphus jujuba در مناطق معتدله و معتدله سرد و گونه‌هاي ديگر آن خاص مناطق گرم و مرطوب جنوب ايرانند(4). عناب داراي لعاب فراوان، مواد قندي مختلف،73/2 تا 43/6 درصد مواد پروتئيني، املاح آلي و ويتامين C است. عناب به حالت تازه مانند ميوه‌هاي ديگر، مصرف مي‌شودو اثر ملين دارد (1). عناب درختچه‌اي است با شاخه‌هاي كوتاه يا درختي كوتاه كه در اغلب نقاط معتدله ايران كاشته مي‌شود (3). درخت عناب بومي مناطق گرمسير است. در ايران در سواحل بحر خزر و دامنه نيل كوه در مينودشت، كوكلان گرگان، در كردستان و سردشت در لرستان و بختياري ودر الموت و خراسان و بلوچستان وكرمان به طور خودرو مي‌رويد (5). انتشارجغرافيايي عناب، مناطقي همچون گرگان (نيل كوه - گوكلان)، مناطق كوهستاني خراسان، بين بابل و بابلسر، بين قائمشهر و بهشهر، بلوچستان، بندر عباس و كرمان مي‌باشد (2).


مواد و روشها

مطالـــعات‌ فنولوژيكي‌ بــرروي‌ عناب در يك‌ دوره‌ 3 ساله (1380 تا 1383) در گرگان انجام‌ گرديد. در اين بررسي تعداد 20 پايه كه از نظر وضعيت مورفولوژيكي و رويشي درشرايط نسبتا يكساني قرار داشتند، انتخاب و علامت‌گذاري شدند. مشاهدات‌ و يادداشت‌ برداري‌ ازاين‌ گياهان‌ در دوره‌ فعاليت‌ گياه هر 15 روز يكبار و در دوره‌ خواب‌ به‌فاصله‌ يكماه‌ انجام‌ شد و تاريخ وقوع پديده‌هاي حياتي (شروع رشد، رشد رويشي، گلدهي، رسيدن و ريزش بذر و خزان گياه) ثبت گرديد .

نتايج و بحث

نتايج حاصل از بررسيها نشان داد كه عناب در استان گلستان پراكنش نسبتا خوبي داشته و در مناطقي مانند كردكوي، گرگان، مينو دشت،‌كلاله و - رويش دارد . اين گونه در اين منطقه از رشد و شادابي خوبي برخوردار بوده، به‌طوري كه قطر برابر سينه برخي از پايه‌ها در كردكوي به 40 سانتيمتر مي‌رسد. اين گونه رشد رويشي خود را از اوايل فروردين ماه شروع مي‌نمايد تا اينكه از اواخر ارديبهشت و اوايل خرداد مراحل زايشي گياه شروع و گلدهي آغاز و به‌طور متناوب تا اواخر مرداد به گل مي‌نشيند. تشكيل ميوه نيز از خرداد آغاز وتا اواخر مرداد و گهگاه تا اوايل شهريور ماه ادامه دارد. تا اينكه از اوايل شهريور ماه رسيدن ميوه‌ها آغاز و اواخر شهريور ريزش مي‌نمايند بنابراين بهترين زمان برداشت محصول شهريور ماه مي‌باشد. ريزش برگها نيز از اواخر مهر ماه آغاز و تا اينكه در اواخر پاييز گياه كاملا عاري از برگ شده وبه خواب زمستانه مي‌رود. بنابراين با توجه به اينكه اين گونه مقاوم به خشكي بوده وهمچنين پراكنش نسبتا خوبي را در استان گلستان دارد مي‌توان كشت آن را به‌خصوص در اراضي شيبدار كه مناسب كشت گونه‌هاي يكساله وغلات نمي‌باشد، توسعه داد. درخت عناب معمولا در سنين 15تا 20 سالگي به حداكثر بازدهي مي‌رسد. بنابراين چون رشد درخت عناب كند است بنابراين تا رسيدن به رشد مناسب، در فواصل درختان عناب مي‌توان درختان ميوه سريع الرشد و با عمر كوتاه و يا محصولات زراعي كشت نمود .

سپاسگزاري

بدين‌وسيله از مسئولان محترم مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي استان گلستان كه موجبات انجام اين تحقيق را فراهم نمودند تشكر و قدرداني مي‌گردد .

منابع

1- زرگري، علي. 1368.گياهان دارويي. جلد اول. انتشارات دانشگاه تهران .
2- قهرمان، احمد .1375، فلوررنگي ايران . انتشارات انجمن ملي حفاظت منابع طبيعي و محيط انساني .
3- كتاب سال گياهان دارويي و توانمنديهاي كشور در زمينه گياهان دارويي. موسسه تحقيقات جنگلها و مراتع شماره انتشار 162-1375 .
4- مظفريان، ولي ا-، 1375. فرهنگ نامهاي گياهان ايران . انتشارات فرهنگ معاصر .
5- ميرحيدر، حسين .1373، معارف گياهي . جلد6. انتشارات دفتر نشر فرهنگ اسلامي.


Investigation on the phenology of Ziziphus jujuba Mill.
in Golestan province

Ghasem Ali Abarsaji , Sayyid Ali Hossaini(Reza) & Sayyid Ali Hossaini(Habib)
Members of scientific board of Agricultural and Natural Resources Research center of
Golestan Province
E.mail : gh_abarsaji@yahoo. com

Abstract
Ziziphus jujuba is one of valuable medicinal plant which grows in Golestan province . Ziziphus jujuba is a shrub with short branches or short tree with 6 -10 m height which is planted in most moderate places of Iran and is distributed widely in the north of khorasan, Alamout of Ghazvin and etc. This plant is being planted in different regions for instance Kordkoy, Gorgan, Kalaleh, Minoodasht and etc. Ziziphus jujuba begins its grow from early April and its fruits rippen in september and falls from the middle to the end of autumn and then its hibernation occures.
Key words :Ziziphus jujuba , Golestan Province, Phenology
+ نوشته شده در  سه شنبه 20 دی1390ساعت 8:33 قبل از ظهر  توسط حسن زراعت پیشه  | 

بررسي نيازهاي اكولوژيکي و خواص داروئي

بررسي نيازهاي اكولوژيکي و خواص داروئي
گياه Perovskia abrotanoides Karel دراستان خراسان
نازلي احمدي، فريده ثقفي خادم، عليرضا گوچكي و محمد رمضاني
مشهد - كد پستي 91735 ، صندوق پستي 488

خلاصه

به منظور مطالعه برخي ازجنبه هاي اكولوژيكي گياه داروئي پرووسكيا Perovskia abrotanoidesدر استان خراسان، سه منطقه فريزي، صالح آباد و درگز جهت نمونه برداري گياه انتخاب و مطالعاتي درزمينه فرم زيستي، استرا تژي تجديد حيات، فنولوژي، خصوصيات توليد مثل وفاكتورهاي محيطي صورت گرفت. ويژگيهاي خاك سه منطقه درآزمايشگاه بررسي شد. تستهاي فيتوشيمي جهت تعيين مواد مؤثره گياه صورت گرفت .
نتايج تحقيق نشان داد که اين گياه چند ساله و بوته اي داراي فرم زيستي كامئوفيت مي باشد كه بدليل وجود استولون ميتوان آن را كريپتوفيت نيز در نظر گرفت. به دو طريقه جنسي و غير جنسي تكثير مي يابد. زاد آوري بيشتر از طريق غير جنسي صورت مي گيرد. رشد اين گياه به ميزان زيادي تابع رطوبت در منطقه است ودر خاكهاي غير آهكي، غير شور و نسبتاً سبك به خوبي رشد ميكند. اين گياه غني از متابوليت هاي ثانويه ساپونين ، فلا ونوئيد ، تانن ، آلكالوئيد و فاقد گليكوزيدهاي سيانوژنيك مي باشد .
واژه هاي کليدي : پرووسکيا ، اکولوژي ، خواص داروئي .

مقدمه

پرووسكيا غالباً با نامهاي محلي گل كبود يا كن كبد ناميده مي شود. پراكنش آن عمدتاً محدوده شمال شرقي ايران ومحل رويش آن اغلب در اطراف چشمه هاوجويبارها وكف آبراهه ها مي باشد. درزيارت اين گياه بعنوان يك داروي پايين آورنده تب استعمال دارد و خيسانده گلهاي آن برروي بدن فرد تب دار استفاده مي شود(2). ادهمي و همكاران اسانس اين گياه را حاوي اثرات ضدباكتريايي قابل مقايسه با كلرامفنيكل گزارش نمودند(1). اين گياه يك بوته زينتي نيز محسوب ميشود كه براي كشت در شهرها واطراف نقاط مسكوني توصيه مي شود (3).
مواد و روشها

پس ازمشخص نمودن نقاط پراكنش گياه درسطح استان سه منطقه روستاي فريزي ، صالح آباد وپارك ملي تندوره درگز جهت نمونه برداري انتخاب ودر مكان كوآدراتهايي درابعاد 1*1 متر مستقر گرديد.درهر كوآدرات متوسط ارتفاع گياه قطرسايه انداز بوته درواحد سطح ثبت گرديد . براي تعيين بيوماس درصد اجزاي گياهي اندامهاي هوايي ازسطح زمين قطع و جهت توزين به آزمايشگاه منتقل گرديد. بافت خاك، آهك خاك ، PH وهدايت الكتريكي عصاره اشباع (EC) ورطوبت اشباع با روشهاي معمول اندازه گيري شد. جهت بررسي آغشته بودن ريشه هاي گياه به قارچهاي ميكوريزي از رنگ آميزي فيليس وهيمن و براي جداسازي هاگها از خاك ازروش غربال ترو دكانته كردن استفاده شد(4). براي تعيين شاخصهاي رشد، درطي حدود سه ماه و در فواصل زماني معين، هر بار بخشهاي سبز يك بوته جمع آوري و سطح برگها به وسيله دستگاه اندازه گيري وكليه اندامها پس از خشك شدن توزين شدند. براي تعيين متابوليت هاي ثانويه ، نمونه هاي جمع آوري شده از سه منطقه بطور جداگانه خشك و پودر شدند وبه روش خيساندن عصاره گيري شدند . سپس با استفاده ازتست هاي فيتو شيميايي ، تركيبات مؤثر گياه مشخص گرديد .
نتايج و بحث

نتايج اين تحقيق نشان داد كه رشد اين گياه به ميزان زيادي تابع رطوبت محيط است. در خاكهاي غير آهكي ، غير شور با درصد رطوبت اشباع در محدوده 7/26-20% ، PH در محدوده 6/7-4/7 ونسبتاً سبك با بافتي شني لومي و لومي به خوبي رشد ميكند . اين گياه چند ساله و بوته اي داراي فرم زيستي كامئوفيت مي باشد كه بدليل وجود استولون ميتوان كريپتوفيت نيز در نظر گرفت . به دو طريقه جنسي و غير جنسي (توليد ساقه هوايي از جوانه هاي جانبي زاويه استولون ) تكثير مي يابد. زاد آوري بيشتر از طريق رويشي صورت مي گيرد . اولين نشانه هاي فعال شدن جوانه هاي جانبي در اواسط فروردين مشاهده گرديد. ظهور سنبله گلزا و مراحل غنچه دهي ، گلدهي ، ميوه‌دهي وايجاد بذر به ترتيب در اواسط خرداد ، اواخر خرداد ، نيمه تير ماه ، اواخر شهريور وهفته سوم مهرماه ديده شد(شکل1) . ساقه بيشترين وگل كمترين سهم را در وزن خشك گياه داشت. در ابتدا تجمع ماده خشک روند كندي را نشان داد ولي بين 70 تا 110 روز پس از رشد افزايش ماده خشك تقريباً خطي بود. سرعت رشد قبل از اينكه گياه به حداكثر گلدهي برسد در بيشترين مقدار خود بوده و پس از آن كاهش يافت (نمودار 1). بيشترين سطح برگ در پايان مرحله رشد سريع گياه (روز صد ودهم ) بود.
نتايج كشت گلخانه‌‌‌اي نشان داد كه اين گياه به خوبي از طريق كشت قلمه و كشت ريزوم قابل تكثير است. جدول 1 فاصله برگدار شدن قلمه ها را نشان مي‌دهد.
جدول 1 - برگدهي قلمه ‌ها در شرايط گلخانه
محل جمع‌‌‌آوري قلمه تاريخ كشت قلمه تاريخ برگدهي
طرق 13/8/77 8/9/77
طرق 5/10/77 6/11/77
طرق 8/12/77 23/12/77
درگز 19/11/77 6/12/77
سبزوار 22/9/77 30/10/77
نتايج آزمايشات ريز ازديادي نشان داد كه القاء شاخه در همة ريز قلمه هاي انتقال يافته به محيط كشت صورت گرفته بود، اما ريز قلمه‌هايي كه توانايي كمتري از خود نشان داده بودند، توليد كالوس با حجم زيادتري مشاهده گرديد.همچنين ريز قلمه‌هاي انتقال يافته به محيط كشت ريشه‌زايي در شرايط هيدروپونيك بعد از حدود دو هفته توليد ريشه‌هاي فراوان نمودند ( شكل 2).

يكي از هاگهاي متداول مربوط به اين قارچها از جنسGlomus تشخيص داده شد . اين گياه غني از متابوليت هاي ثانويه ساپونين ، فلا ونوئيد ، تانن ، آلكالوئيد و فاقد گليكوزيدهاي سيانوژنيك مي باشد
سپاسگزاري

بدين وسيله از حوزه معاونت پژوهشي دانشكده علوم دانشگاه فردوسي به سبب تامين اعتبار مالي اين پروژه و - كمال تشكر و قدرداني را دارم .
منابع

1ـ ادهمي ، ح.ر.، ب. مسگر پور وع. حاجي آخوندي .1376. بررسي مقايسه اي شيميايي و بيو لوژيكي اسانسهاي حاصل از گل ، برگ و ساقه گياه براز مبل - چكيده مقالات اولين سمينار گياهان داروئي و صنعت شيراز .
2 - Cains J.F. 1998 . The Medicinal and poisonous plants of India . Scientific publishers and India
3 - Borisova a.g.e.v.volkova s.G.Govshkova m.v.Klokov O.E.Knorring L.A.Kupriyanova E.G.Pobedimova A.I.Poyakova and S.V.Yuzepchuk .1954. Flora of the u.s.s.r,VV(XX)&(XX1).12 data SSR Moskva - Lenin grad .lstvo Aka demii Nauk
4 - Gerdman, J.W. and T.H. Nicolson . 1963. Spores of mycorrhiial Endogone species extracted from soil by wet sieving and decanting. Trans. Brit. Mycol. Sco. 46: 235-244.
5 - Murashige and Skoog .1962. Physiology of plants. 15:473-497


Investigatio on Ecological Requirements and Medicinal Properties of Perovskia abrotanoides Karel in Khorassn Province
N. Ahmadi - F. Saghafi - A. Koochaki - M. Ramazani
Abstract
Some ecological aspects of the medicinal plant perovskia abrotanoides were studied in three regions of khorassan province. Some factors such as life form, regeneration strategies, phenology, reproduction, environmental parameters, soil and phytochemistry were studied. This plant is a perennial sub shrub with comeophyte or cryptophyte life from, mainly a***ual reproduction. This plant grows in moisture, non saline, non calcareous, Loam or sandy- loam soil. It is full of secondary metabolites especially saponins.
Keywords : Provskia abrotanoides karl , ecology , pharmacology
+ نوشته شده در  سه شنبه 20 دی1390ساعت 8:33 قبل از ظهر  توسط حسن زراعت پیشه  | 

تاریخچه گیاهان داروئی

تاریخچه گیاهان دارویی در ایران

گیاهان دارویی، گیاه هوم


تاریخچه پزشكی و درمان در ایران به دوران آریایی، در حدود 7000 سال قبل از میلاد مسیح بر می گردد و نیز نخستین نوشته ها و نسخه های به دست آمده از گیاهان دارویی در تمدن های مهم دنیا نظیر ایران باستان، مصر، خاورمیانه، یونان باستان، هند و چین به 3000 سال قبل از میلاد بر می گردد.


دوران ما قبل اسلام

نخستین پزشك آریایی به نام تریتا یا آترت نام داشت كه از دیدگاه زرتشت و اهورا مزدا شخصی بود پرهیزكار، دانا، كام كار، توانا كه برای نخستین بار، ناخوشی، تب و زخم نیزه را بازداشت. نام تریتا نه تنها در فرهنگ ایرانی بلكه در هندوستان نیز به عنوان اولین پزشك آریایی معرفی شده است. تریتا به عنوان نخستین پزشك و جراح آریایی با گیاهان و خواص آن ها آشنایی فراوان داشت. او برای درمان بیماری ها از عصاره های گیاهانی كه خود استخراج می كرد، استفاده می نمود.

از سایر نام داران آریایی در این عرصه می توان جمشید یا یما، فریدون یا تئا و غیره را نام برد. یما و تراتااونا از نخستین كسانی بودند كه در ایران باستان توانستند بیماران دچار مشكلات پوستی، استخوانی و دندانی را از افراد سالم تشخیص دهند.

پیامبر تمدن آریایی تاكید زیادی بر حفظ و بقای گیاهان كرده است. در این تمدن قدیمی ایرانی دو گیاه "مورد و انار" مقدس بودند و همواره در بین مردم از ارزش والایی به دلیل سلامت انسان و محیط زیست برخوردار بوده اند.

زعفران قاینات(2)

در تمدن ایران باستان در كتیبه های مربوط به زمان هخامنشیان، از زعفران به عنوان گیاه دارویی با خواص و كاربرد بسیار فراوان یاد شده است.

نخستین نوشته ها و نسخه های به دست آمده از گیاهان دارویی در تمدن های مهم دنیا نظیر ایران باستان، مصر، خاورمیانه، یونان باستان، هند و چین به 3000 سال قبل از میلاد بر می گردد. در این آثار نام گیاهان دارویی مانند درخت میر، كرچك و سیر به وفور به چشم می خورد، هم چنین سایر تمدن ها مانند بابلیان، مادها، آشوریان و طب اسلامی مهد آغاز شروع پیشرفت ها در زمینه علم داروسازی گیاهی است.

دو كشور پهناور چین و هند هم چون ایران از پیشگامان طب سنتی و داروسازی گیاهی بوده اند. اولین آثار كشف شده از چین در زمینه گیاهان دارویی، نوشته ای است به نام شینون مربوط به حدود 2800 سال قبل از میلاد مسیح كه در آن حدودا 1000 گونه ی دارویی شرح داده شده است. یكی دیگر از نقش های گیاهان دارویی و نیروهای ماوراء طبیعت در شفاء و افزایش طول عمر انسان مربوط به 2000 ( سال) قبل از میلاد مسیح در كشور هند می باشد.

وسعت و تنوع آب و هوایی در كشورهای ایران، چین و هند منجر شده است تا این مناطق از لحاظ تعداد و تنوع گونه های ارزشمند دارویی در دنیا از جایگاه خاصی بر خوردار باشند به گونه ای كه تا كنون صدها گونه گیاه دارویی با خواص بسیار موثر نظیر گیاهان دارویی و گیاهان ادویه ای مانند فلفل سیاه، شاه دانه، زعفران، زیره، شیرین بیان، خشخاش، جوز هندی، كرچك، كنجد، الئوورا یا صبر زرد، جین سینگ چینی، چای چینی و.....را به دنیای امروز معرفی كرده اند.

گیاهان دارویی

دوران اسلامی

پس از تحول عظیمی كه با آثار توسط بقراط پدر علم طب و شاگردش جالینوس طی سا ل های چهارصد و شصت تا دویست قبل از میلاد مسیح رخ داد، روش های درمانی بر اساس طب مزاجی جایگزین سحر و جادو و خرافات شد. برخی از دانشمندان و نویسندگان معتقدند كه این تحول بزرگ در یونان باستان الهام گرفته از طب ایران باستان بوده است و مكتب طبی زرتشت خیلی زودتر از طب یونانی به وجود آمده بود. آن گونه كه جنگ های میان ایرانیان و یونانیان منجر شد تا آثار طبی بقراط و سایر دانشمندان به دست ایرانیان بیفتد و اولین مدرسه به نام جندی شاپور تاسیس شود. پس از ورود سپاه اسلام به ایران، این مدرسه به عنوان بزرگ ترین مركز تعلیم پزشكی در سر تاسر ممالك اسلامی درآمد.

در این زمان كه یكی از طلائی ترین ادوار علم پزشكی در ایران است. دانشمندان بزرگی چون "ابوریحان بیرونی، زكریای رازی و ابوعلی سینا" پا به عرصه گذاشتند. آن ها توانستند در مدت كوتاهی، پیشرفت های چشم گیری، در جهان طب به وجود آورند.

كتاب قانون یكی از معروف ترین آثار پزشكی دنیا، از ارزشمندترین منابع قدیمی طب سنتی است كه ابوعلی سینا پزشك و فیلسوف ایرانی آن را به رشته تحریر در آورد. او در این اثر گران بها 811 داروی گیاهی و خواص مهم درمانی آن ها را معرفی كرده است. با كمال افتخار در حال حاضر اثر این دانشمند بزرگ ایران زمین به عنوان یكی از منابع مهم در دانشگاه های پزشكی سراسر دنیا، مورد تدریس و مطالعه قرار می گیرد.

گرایش عمومی به استفاده از داروهای گیاهی و به طور کلی فرآورده های طبیعی در جهان به ویژه در سال های اخیررو به افزایش بوده است .مهمترین علل این گرایش را می توان اثرات داروهای شیمیایی از یک طرف و ایجاد آلودگی های زیست محیطی از سوی دیگر دانست.  

گیاهان دارویی

گیاهان دارویی در ایران

در ایران که یکی از هفت کشور آسیایی است که بیشترین گیاهان دارویی را دارد این گرایش وجود داشته است و در سه دهه گذشته شاهد روند رو به رشد مردم در زمینه استفاده از این داروهای گیاهی و احیای طب سنتی هستیم.

براساس آمار موجود در کشورمان نیز بیش از 130 نوع داروی گیاهی وجود دارد و منشا اصلی آن ها گیاهان هستند.

جایگاه داروهای گیاهی از یک سال پیش در کشور با تحولات علمی- تخصصی نظام مندتر شده است. تشکیل ستاد گیاهان دارویی و طب ایرانی، تاسیس دانشکده طب سنتی، ایجاد درمانگاه ها و مراکز تحقیقاتی و آموزش تخصصی گروهی از پزشکان و داروسازان نمادی از تحول و نظام مندی نسبت به جایگاه طب سنتی ایران و درمان دارو گیاهی است.

امروزه تخمین زده می شود که 75 هزار گیاه دارویی در سراسر جهان وجود داشته باشد و تاکنون 5000 داروی گیاهی توسط صنایع دارویی جهان ساخته و به بازار عرضه می شود .

این بخش از منابع طبیعی قدمتی همپای بشر دارند و یکی از مهمترین منابع تامین غذایی و دارویی بشر درطول نسل ها بوده اند.

طبق برآوردها در حال حاضر 750 هزار گیاه گل دار یا دانه دار در زمین یافت می شود و تاکنون 300 هزار گیاه در جهان شناسایی شده اند .

قاره آمریکا با دارا بودن 138 هزار گونه گیاهی از جمله منابع غنی گیاهان در جهان است و این در حالی است که قاره آسیا دارای 123 هزار گونه گیاهی است. در بین کشورهای آسیایی بیشترین تعداد و تنوع گونه ها متعلق به کشور های چین، اندونزی، هند، برمه ، تایلند، مالزی و ایران است .

در حال حاضر استفاده از گیاهان دارویی در موارد مختلف همچون طب کنونی، طب سنتی یا بهتر بگوییم طب مزاجی یا طب اخلاطی کاربرد دارند.

در ایران نیز گیاهان دارویی متنوعی وجود دارد که به اعتقاد بسیاری از پزشکان و کارشناسان علوم گیاهی می توان از آن ها در چرخه درمان استفاده کرد و بر ای مثال گران ترین گیاه جهان یعنی زعفران در ایران می روید.


منابع:

كتاب: گیاهان دارویی و معطر، شناخت و بررسی اثرات آن ها، تالیف دكتر عبدالله قاسمی

سایت ساوه سرا

موسسه پژوهشی درمانی احیاء طب جامع ایرانیان

+ نوشته شده در  پنجشنبه 7 مهر1390ساعت 11:28 قبل از ظهر  توسط حسن زراعت پیشه  |